تاریخچه آجر

آجر یکی از قدیمی ترین مصالح ساختمانی شناخته شده است که قدمت آن به 7000 سال قبل از میلاد برمیگردد. اولین آجرها در منطقه بین‌النهرین و به صورت آجرهای گلی خشک شده در برابر آفتاب کشف شده‌اند. در دوره باستان در کنار رودهای دجله و فرات و پس از طغیان آنها مقدار زیادی گل و لای بر سطح زمین رسوب می کرد. این رسوبات دارای چسبندگی خاصی بودند. پس از اینکه در اثر تابش خورشید آب آنها تبخیر می‌شد، ترک‌هایی بر سطح آن‌ها به وجود می‌آمد. تکه‌های جدا شده با وجود بی‌نظمی، برای دیوار چینی به کار برده می‌شدند. قابل ذکر است که اتاق‌های چادرنشین‌هایی که در کنار رودها به کار گله داری مشغول بودند در اثر نفوذ آتش رفته رفته سخت می‌شدند و همین پدیده سبب پیدایش ایده‌ی پختن این تکه‌های گل و تشکیل آجر با مقاومت بهتر شد.

ساخت آجر در دیوار نگاره‌های مصر باستان

حکاکی بر روی آجر در ایران باستان

استفاده از آجر از آسیا غربی به سوی غرب مصرو سپس به روم و به سمت شرق هندوستان و چین رفته است. رومی ها از آجرهای پخته شده استفاده می‌کردند. و با استفاده از کوره‌های متحرک، آجر را به بسیاری از مناطق دیگر معرفی کردند. بر روی آجرهای رومی معوملا علامت لژیونی که بر تولید آن‌ها نظارت داشت، مهر می‌شد. در سده چهارم اروپایی‌ها شروع به استفاده از آجر کردند ولی پس از مدتی از رونق افتاده و رواج مجدد از سده 12 میلادبوده که ابدا از ایتالیا شروع شد.

حکم علائم امپراطوری روم باستان بر روی آجر

کلزیوم روم

پیدایش بنا‌های آجری را درایران می‌توان از سال 1250 قبل از میلاد جستوجو کرد. در روره‌های بعد آجر به تکامل رسیدو پخت آجرهای لعابدار منقوش و برجسته معمول شد. آجر در بناهایی مانند زینگورات چغازنبیل در هفت تپه خوزستان، طاق کسری در تیسفون و طاق بزرگ قصر فیروزآباد در فارس به عنوان عنصر اصلی به کار رفته است. این بنا ها از جمله بناهای آجری قبل از اسلام در ایران است، که از جهت فنی و هنری بسیار قابل توجه هستند.

چغازنبیل

طاق کسری

بعد از اسلام معماری و استفاده از مصالح دچار دگرگونی شدند. در این دوره سلجوقیان پیشرو در زمینه تزیینات آجری شدند و به آجرچینی حیات جدیدی دادند. آجر در این دوره به نوان عنصر اصلی به کار رفت و به نوعی جدیدی از آجرکاری دست یافتند. در دوران سلجوقیان آجر علاوه بر نما در اسکلت اصلی بنا یز به کار گرفته شد.در این دوره ارزشمند معماری، شاهد به وجود آمدن زیباترین نقوش در آجرچینی می‌باشیم. در دوران صفویه با به تکامل رسیدن هر چه بیشتر هنر آجرکاری در شیوه‌های مختلف مواجه هستیم. سی و سه پل، عالی‌قاپو، مجموعه میدان نقش جهان، پل خواجو و… از آثار این دوره محسوب می‌شوند.

سی و سه پل

برج‌های خرآقان

آجر در معماری مدرن

در معماری مدرن، کاربرد آجر در کنار مصالح دیگر از جمله چوب و شیشه ترکیب بسیار زیبا و منحصر به فردی را ایجاد می‌نمایند. آجرهایی که در نمای مدرن استفاده می‌کردند از خانواده آجرنما می‎‌باشند. آجرهای نما که هب صورت پلاک در ابعاد و رنگ‌های مختلف تولید می‌شوند استقامت مناسب را جهت استفاده در نمای بیرونی و در مقابل هر نوع سرما و گرماف رطوبت و یخ‌زدگی دارا می‌باشند تا با مرور زمان در فصول مختلف آسیب نبینند.

آجر نسوز یکی از پر طرفدارترین نوع آجر نما‌ می‌باشد. مواد اولیه این نوع آجرها، ترکیبی از مواد مختلف و انواع خاکهای نسوز و خاک رس است. این آجرها پس از شگل دهی، در دماهای بالا در کوره‌های مخصوص پخته می شوند. پس از فرآیند پخت خواص مکانیکی و شیمیایی این آجرها به صورت قابل ملاحظه‌ای ارتقاع می‌یابد. از جمله مزیت‌های آجر نسوز نما مقاومت بالای آن در مقابل حرارت و روطوبت می‌باشد.

آجرهای لعاب دار گروه دیگری از آجرهای مدرن هستند که به منظور افزایش مقاومت آن در برابر خوردگی و رطوبت، یک لایه لعاب بر روی بدنه آجر اعمال شده است. این آجرها زیباتر بوده و تنوع رنگی بیشتری نیز دارند.

آجر نمای شیل، رستیک، پلاک، کرکره‌ای و حصیری نیز از دیگر انواع آجر نما هستند. علاوه بر این، آجرهای شیشه‌ای، آجرهای سفید و… از جمله مصالح جدیدی هستند که به بازار عرضه شده‌اند.

Private Villa Peschiera del Garda Italy-Ardielli Fornasa Associati

Saw Swee Hock Student Centre London School of Economics-O’Donnell + Tuomey

Brick House Rosario Argentina-Diego Arraigada

ساختمان مسکونی محلات - استدیو CAAT

ساختمان اداری ترمه - فرشاد مهدی زاده